Приветствую Вас Гость • Регистрация • Вход • RSS
Суббота, 3.12.2016
Главная » Файлы » Курстық жұмыстар » Қазақша курстық жұмыстар [ Добавить материал ]

Қазақстандағы саяси партиялар азаматтық қоғамды қалыптастырушы субъект ретінде


Оқушылар,студенттер,мұғалімдер,сайт қолданушылары өз материалыңызбен бөліссеңіз қуанышты болатын едік!

22.02.2014, 00:42
Ж±мыстыњ жалпы сипаттамасы. Осы к‰ні тєуелсіздікке ќол жеткізген Ќазаќстан Республикасы басќа да посткењестік елдер сияќты µзін халыќаралыќ ќауымдастыќтаѓы орнын ныѓайтуѓа барлыќ к‰ш-жігерін салуда. Осы т±рѓыдаѓы ењ  мањызды мєселелердіњ бірі – ќоѓамдыќ саланы єлемдік демократиялыќ стандарттарѓа келтіру болып табылады. Демократиялыќ ‰рдістердіњ алѓы шарты - елде саяси еркіндік, адам ќ±ќыќтарыныњ саќталуы, єлеуметтік ќорѓау ќамтамасыз етілуі, жеке жєне ќоѓамдыќ бастамалардыњ кењ тарауы. Соњѓысы саяси партия сияќты ќоѓамдыќ субъектініњ еншісіндегі мєселе екендігі аныќ. Ал жалпы алѓанда, жоѓарыда кµрсетілгендердіњ барлыѓы дерлік, б‰гінгі к‰ні «азаматтыќ ќоѓам» ќаѓидаларына еніп отыр. 
Ќазаќстанныњ азаматтыќ ќоѓам ќ±ру м‰мкіндіктері, тарихи алѓышарттары, к‰рделі мєселелері мен келешегі, сонымен бірге оныњ ќалыптасуындаѓы партиялыќ ж‰йеніњ орны мен ролі  осы ж±мыста тиянаќты ќарастырылмаќ.
Зерттеу таќырыбыныњ µзектілігі. Біздіњ м±ратымыз  «демократиялыќ, зайырлы, ќ±ќыќтыќ жєне єлеуметтік мемлекет» ќ±ру екені еліміздіњ конституциясында айќын кµрсетілген.  Ал демократиялыќ саяси ж‰йе мен ќ±ќыќтыќ мемлекеттіњ ќалыптасуыныњ алѓы шарты - азаматтыќ ќоѓамныњ ќалыптасуы болып табылады. Сондыќтан осы азаматтыќ ќоѓамды ќалыптастырудаѓы саяси партиялар рµлін зерттеу µзекті де  мањызды. Батыс елдерінде азаматтыќ ќоѓамныњ ќалыптасу ‰рдісі бірнеше ж‰з жылдыќтар бойында ж‰рді, жєне де тек дамыѓан азаматтыќ ќоѓам негізінде Батыс Еуропада, АЌШ-та, Канадада, Жапонияда жєне бірќатар басќа елдерде екінші д‰ние ж‰зілік соѓыстан кейін белгілі бір дењгейде ќ±ќыќтыќ мемлекет ќалыптасты.
Ќазаќстан, Батыстыњ тєжірибесін пайдалана отырып, негізінде адамныњ экономикалыќ, саяси жєне рухани салалардаѓы бостандыѓы жатќан азаматтыќ ќоѓамныњ ќалыптасу жолын єлдеќайда тез басып µтуде тарихи  м‰мкіндікке ие болып отыр. Азаматтыќ ќоѓамныњ мемлекет пен саясаттыњ демократиялыќ т±жырымдамасы аясындаѓы заманауи т‰сінігі, азаматтардыњ  кєсіби саясаткер болмай т±ра, м‰дделерін ќорѓап отырѓан єлеуметтік топтардыњ м±ќтаждыќтарын ќанаѓаттандыруѓа ќол жеткізу маќсатында мемлекеттік билікке ±йымдасќан жєне белсене т‰рде ыќпал ететін ассоциацияларын - т±тынушылардыњ, фермерлердіњ, кєсіпкерлердіњ немесе басќа да топтардыњ мемлекетке тєуелсіз жєне ерікті жиынтыѓын білдіреді.  
Азаматтыќ ќоѓамныњ ќалыптасуындаѓы мемлекеттіњ рµлі туралы мєселені ќарай отырып, мемлекеттіњ ќоѓамдыќ істерді тиімді т‰рде басќара алу мєселесі демократия туралы кµптеген ѓылыми пікірталастардыњ орталыќ таќырыбы болып табылатындыѓын атап µту керек.  
Осы орайда, мемлекеттіњ ќоѓам ‰стінен ±заќ уаќыт ‰стемдік ету дєст‰ріне, µзгерудіњ ќиындыѓына жєне азаматтыќ ќоѓам институттарыныњ єлсіздігіне ќарамастан, біздіњ мемлекетке дегенмен де µзініњ негізгі рµлі – т‰рлі ќоѓамдыќ таптар, топтар мен ќабаттардыњ арасындаѓы єлеуметтік жєне экономикалыќ ќатынастары саласындаѓы «ойын ережелерініњ» жасаушысы жєне оныњ саќталуын ќадаѓалаушы  тµреші болу негізгі рµліне иелік ету талпынысын да жоќќа шыѓаруѓа болмайды. 
Мемлекет пен ќоѓам арасындаѓы µзара єрекеттестік арналарыныњ бірі ретінде ќиындыќпен болса да, кµппартиялы саяси ж‰йеніњ ќалыптасу ‰дерісі алѓа ќарай жылжып келеді. Ќазаќстан саяси салада бостандыќќа ќол жеткізгеннен кейін ондаѓан саяси  партиялар пайда болѓанына куєміз.  Олардыњ кµпшілігі жетілмеген, ќоѓамда терењ тамыр жая алмаѓан к‰йінде ќалып келеді. Жєне олар µз ќоѓамыныњ наќты єлеуметтік  м‰дделерін білдірудіњ орнына батыс елдерініњ саяси ќ±рылымдарына ±ќсап баѓуѓа тырысуда.
Осы орайда, еліміздегі азаматтыќ ќоѓамды ќалыптастырудаѓы саяси партиялар орны жєйінде елбасы Н.Є. Назарбаевтыњ 2008 жылѓы Ќазаќстан халќына жолдауында: «Партиялыќ механизмді ныѓайту ќазіргі заманѓы азаматтыќ ќоѓамныњ ќалыптасуына, халыќты ќоѓамдыќ ‰дерістерге кењінен тартуѓа жаѓдай жасайтын болады» [1] дегені таќырып µзектілігін арттыра т‰седі.
Біздіњ ойымызша, ењ мањыздысы, азаматтыќ ќоѓам µз м‰шелерініњ сана-сезімдерініњ оянуына жол ашады. Адам тек ќана пайда табатын жай ѓана кєсіпкер де, жай ѓана т±тынушы да емес, ол - µзініњ ішкі табиѓаты бойынша ќоѓамдыќ жан жєне оѓан єріптестік пен ќатар µмір с‰рудіњ сан алуан нысандары, айналада болып жатќан д‰ниелерге ыќпал ету, µз істерініњ мойындалуы ќажет. Сондыќтан  азаматтыќ ќоѓам – адамныњ µзін-µзі ж‰зеге асыруындаѓы  ењ «‰здік» ќ±ралдардыњ бірі.
Сонымен ќатар, ел Конституциясына 2007 жылы сєуір айында енгізілген µзгерістер Парламент пен саяси партиялардыњ, азаматтыќ ќоѓам институттарыныњ рµлін арттыра т‰суде. Осы т±рѓыдан алѓанда, зерттеу таќырыбы саяси уаќыт талабынан, тєжірибедегі ќажеттіліктен туындап отыр. 
Таќырыптыњ зерттелу дењгейі. Партиялар азаматтыќ ќоѓам мен мемлекеттіњ ќ±рылымы ретіндегі зерттеулермен, олардыњ мєні, формасы мен функционалдыќ баѓытын аныќтаумен байланысты с±раќтар мемлекет пен ќ±ќыќтыњ жалпы теориясында ењ басты мєселелердіњ бірі болѓан жєне болып ќала бермек те. Оныњ ‰стіне саяси партиялар азаматтыќ ќоѓамды ќалыптастырушы субъекті ретінде мєселесі зерттеу объектісіне айналѓанына ±заќ уаќыт бола ќойѓан жоќ. Алайда, оныњ абстрактілі дењгейде єлдеќайда ертеректе зерттелген мєселе екендігін ашып айту ќажет. Жалпы азаматтыќ ќоѓам мен саяси партия мєселесін зерделеу батыстыќ, ресейлік, отандыќ зерттеушілердіњ тарапынан кењінен ж‰ргізілуде.
Біріншіден, б‰гінгі к‰ні батыстыќ зерттеушілер азаматтыќ ќоѓам мен оныњ айнымас бµлігі – саяси партия мєселесін зерттеу єдістері мен оныњ ќалыптасу м‰мкіндіктері жєне єрт‰рлі єлеуметтік-саяси жєне мєдени жаѓдайлардаѓы азаматтыќ ќоѓам кµрінісі туралы т±жырымдар арнайы талќылаѓандыќтан, оѓан ќысќаша шолу жасаѓанды жµн кµрдік. Саяси партияныњ азаматтыќ ќоѓам институты ретінде зерттелуі демократия мєселесін талдау шењберінде ж‰зеге асырылѓан. Біздіњ зерттеуіміздіњ І тарауы осы азаматтыќ ќоѓам институттарына саяси ой тарихындаѓы кµзќарас эволюциясына арнлаѓандыќтан, ќысќаша ѓана шолу жасаѓандыќ жµн кµрдік. 
Біз, бірінші кезекте, азаматтыќ ќоѓам т‰сінігін ќолданѓан Аристотель («societias civilis»),  «азаматтыќ ќоѓам» т‰сінігіне жањаша кµзќарасты ќалыптастырѓан Т.Гоббс, Дж.Локк, Ш.Монтескье, В.Вильсон, Т.Пейн, Гегель, Алексис де Токвиль ењбектерін ерекше атап µтуіміз керек. 
Сонымен бірге, ашыќ ќоѓам мєселелерін зерттеу шењберінде Т.Вулси, В.Рошер, К. Поппер, А. Бергсон µз ењбектерінде демократиялыќ институттар мєселесіне кµп кµњіл бµлген. Ал, Г. Алмонд, С. Верба саяси мєдениет, саяси ќатысу жєне саяси сана т‰рлерін аныќтауды ашыќ демократиялыќ ќоѓаммен тікелей байланыстырып ќарастырѓан.
Біздіњше, ќазіргі заманѓы демократия мен азаматтыќ ќоѓам теорияларын зерттеген Р. Даль, А. Лейпхарт, Дж. Сартори, С. Хантингтон ењбектері де ерекше орын алады. Сонымен бірге, азаматтыќ ќоѓам мєселесіне ќатысты µкілеттілік, сайлау ж‰йелері мен партиялыќ ж‰йелердіњ µзара байланыстылыѓын зерттеген М. Дюверже, азаматтыќ ќоѓам ќалыптастырудаѓы халыќтыњ белсенділігініњ мањызы мен ролін зерттеген Г. О Доннел мен Ф.К. Шмиттер  ењбектерініњ де алатын µзіндік орны бар.
Ќазіргі кезењдегі демократия мен азаматтыќ ќоѓам, азаматтыќ ќоѓам мен мемлекет ќарым-ќатынастарын зерттеген заманауи зерттеуші Дж.Кин ењбегін ерекше айтќымыз келеді. Біз «азаматтыќ ќоѓам таза к‰йінде ќалыптаса ќалмайды; оныњ тек жалѓыз немесе мєњгілік ±станатын формасы жоќ» [2, 43-б].  Дж.Кин пікірімен толыѓымен келісеміз.  Себебі, єрт‰рлі елдерде азаматтыќ ќоѓамныњ ќалыптасуыныњ µзіндік ерекшеліктері болатыны сµзсіз. 
Осы т±рѓыдан алѓанда, бізге шетелдік тєжірибені, єрі азаматтыќ ќоѓамныњ ќалыптасу барысында пайда болѓан институттар ќызметін зерттеген неміс зерттеушісі Ю. Кокка [3] жєне ресейлік зерттеушілермен дайындалѓан ±жымдыќ ењбектердіњ мањызы зор [4]. 
Сонымен ќатар, біз азаматтыќ ќоѓам мен демократия мєселесін зерттеу барысында кењестік тєжірибеге де бірќатар кµњіл бµлгенімізді атап айту керек. Осы орайда, кењестік ќоѓамдыќ ѓылымда азаматтыќ ќоѓам идеясын буржуазиялыќ ой-µріс ретінде ќарастырып, жеке т±лѓаныњ табиѓатын зерттеген В.С.Нерсесянц, П.М. Егидес, И.И. Резвицкий, Л.М. Баткинді атап µткен абзал. Б±дан бµлек, В.В. Бартольдтіњ, В.И. Пантинніњ  ретроспективті талдаулары да біршама ќызыѓушылыќ тудырды.
Ресейлік зерттеушілер В.В. Витюк, К.С. Гаджиев, А.П. Кочетков, С.П. Перегудов, Л.И. Малков, Ю.Д. Шевченко, А.П. Страхов, Ю.М. Резник, М. Ильин, А.В. Одинцова, В.Т. Данченко, Е. Рашковский ашыќ ќоѓам идеясын электоралдыќ ‰рдіс т±рѓысынан ќарастыра келе, ќоѓамныњ саяси саласындаѓы ашыќтыќ принципін ќарастырѓан.
Ал отандыќ зерттеушілерге келетін болсаќ, м±нда мєселеніњ зерттелуі біршама кенже ќалѓанын байќаймыз. Сонда да болса, азаматтыќ ќоѓамѓа ќатысты М.С. Єшімбаев, А.А. Єлім±лы, Л.А. Байдельдинов, Г.Ж. Ибраева, А.Ш. Ишм±хамедов, А.Б. Ќарабаева, М.С. Машан, М.Б. М±хамедов, Є.Н. Нысанбаев ењбектерінде Ќазаќстандаѓы ќоѓамды µзгерту, саяси ж‰йені дамыту мєселелері шењберінде зерттеу таќырыбы ќамтылѓан.
Еліміздегі сайлау ж‰йесініњ ерекшелігін демократиялыќ теориялармен байланыста зерттеген Т.Т. Исмаѓамбетов, Г.А. Госманова, Ш.А. Ќ±рманбаева, Г.О. Насимова  ењбектерінде атап µткен жµн.
Є.М. Ж‰нісов, Б.И. Иманбекова зерттеулерініњ азаматтыќ демократиялыќ ќоѓам ќ±рудаѓы ќоѓамдыќ ±йымдар мен саяси партиялардыњ сипаты мен баѓдарын аныќтауда ролі зор.
Келесі кезекте, С.М. Борбасов, М.Б. Тєтімов, Н.В. Романова  ењбектерінде азаматтардыњ саяси еркіндігі мен демократиялыќ азаматтыќ ќоѓам ќалыптастырудаѓы ±лттыќ спецификаныњ ыќпалы аныќталѓан.
Ќазаќстан Республикасындаѓы азаматтыќ демократиялыќ ќоѓам ќалыптастырудаѓы жастардыњ ќатысуын аныќтауда Р.Б. Єбсаттаров, Т.С. Садыќовтыњ  ењбектерініњ мањызы зор.
Сонымен ќатар, отандыќ саяси ѓылым аясында аталмыш таќырып бойынша жарыќ кµрген тыњ ѓылыми ж±мыстарды атап µтпеуге болмас. Азаматтыќ ќоѓамныњ негізін ќ±раушы Ќазаќстан халќыныњ саяси ќатысу ерекшелігі мєселесін зерттеген Г.Р. Н±рымбетова[5], Ќазаќстанда азаматтыќ ќоѓам ќалыптастыру ерекшелігін зерттеген С.Ш. М±сатаев[6], азаматтыќ ќоѓам ќ±ндылыќтарын зерттеген Ќ.Ж. Н±ѓманова[7], В.Байм±рзаева ењбектерініњ орны бµлек. 
Сонымен, таќырыптыњ зерттелу дењгейіне жасалѓан шолу негізінде келесі ќорытындыѓа келеміз: азаматтыќ ќоѓам мєні батыстыќ, ресейлік жєне отандыќ саясаттанушылармен єрт‰рлі ќырларынан зерттелген, біраќ саяси партиялардыњ азаматтыќ ќоѓамды ќалыптастырудаѓы белсенді рµлі мєселесі назардан тыс ќалып келген. Яѓни, саяси ѓылымныњ зерттеу объектісіне толыќќанды айнала ќоймаѓан. Сондыќтан єрі ќарай терењдеп зерттеуді ќажетсінеді. 
Зерттеудіњ объектісі. Диссертациялыќ ж±мыстыњ зерттеу объектісі єлемдік тєжірибедегі азаматтыќ ќоѓам мен партиялыќ ж‰йелердіњ ќалыптастыру мєселелерін зерттей отырып ќазіргі Ќазаќстан Республикасындаѓы осы баѓыттаѓы саяси ‰рдістерді талдау болып табылады.
Зерттеудіњ пєні. Диссертацияныњ зерттеу пєні ретінде жалпы азаматтыќ ќоѓам жєне саяси партиялар феноменініњ т‰сінігі мен ерекшеліктерін жєне де олардыњ µзара байланысын талдауды кµрсетуге болады.     
Зерттеудіњ маќсаты. Диссертациялыќ зерттеу ж±мысыныњ алдында «азаматтыќ ќоѓам» т±жырымдамасын теориялыќ-методологиялыќ жєне ѓылыми-тєжірибелік т±рѓыдан ќарастыру, аталѓан концепцияныњ ќалыптасуы, дамуы, іске асырылуы негіздерін аныќтай отырып, Ќазаќстан Республикасында азаматтыќ ќоѓамды ќалыптастыру ауќымындаѓы саяси партиялар орны зерттелген. 
Зерттеудіњ міндеттері. Диссертациялыќ зерттеу ж±мысыныњ алдына ќойѓан маќсатына сєйкес келесі міндеттер айќындалды:
- осы заманѓы ѓылымныњ жетістіктерін кешенді зерттеулер негізінде шешілмеген жєне пікірталасты проблемаларды зерттеу, оларѓа жауап іздеу; 
- «ќоѓам», «мемлекет», «азаматтыќ ќоѓам», «партия» жєне басќа ±ѓымдардыњ ќ±ќыќтыќ табиѓатын талдау, олардыњ функционалдыќ сипаттамасын зерттеу;
- Ќазаќстандаѓы, сондай-аќ басќа мемлекеттік-ќ±ќыќтыќ ќ±рылымдардаѓы  азаматтыќ ќоѓамныњ тарихи даму тенденцияларын, олардыњ диалектикалыќ µзара себептілігін жєне µзара кірігіп-сіњісу тенденцияларын сараптау;
- заманауи азаматтыќ ќоѓамныњ функционалдыќ сипаттамасын, оныњ саяси ж‰йеніњ белсенді элементтерімен (м‰дделі топтар, саяси партиялар, ќоѓамдыќ коммерциялыќ емес ±йымдар) µзара байланысын аныќтау;
- демократиялыќ ќ±ќыќтыќ мемлекетте билік ќ±рылымдарыныњ ќалыптасу, ќ±рылу жєне ќызмет ету жаѓдайында азаматтыќ ќоѓамныњ орны мен рµлі проблемасын зерттеу;
- азаматтыќ ќоѓам ќ±ру ‰рдісіне жаћандану мен мєдениет факторыныњ ыќпалын аныќтау;
- Ќазаќстан Республикасында азаматтыќ демократиялыќ ќоѓам орнату барысындаѓы саяси партиялардыњ ќызмет ерекшеліктерін аныќтау;
- Ќазаќстан Республикасында партиялыќ ж‰йені ќалыптастырудыњ идеологиялыќ аспектілерін айшыќтау;
- Ќазаќстан Республикасыныњ партиялыќ ж‰йесініњ азаматтыќ ќоѓам ќ±рудаѓы ролі мен мањызына ѓылыми негізделген баѓа беру;
- Ќазаќстан Республикасындаѓы саяси партиялардыњ дамуы мен азаматтыќ ќоѓам ќ±рудаѓы ќоѓамдыќ ±йым µкілдерініњ ыќпалын зерттеу.
Зерттеу ж±мысыныњ ѓылыми жањалыѓы.
- партиялар азаматтыќ ќоѓам мен мемлекеттіњ ќ±рылымы ретінде µзара єрекеттесуіне осы заманѓы єлеуметтік-ќ±ќыќтыќ даму жаѓдайында ќолдануѓа м‰мкін болатын зерттеу ж‰ргізілді; 
- азаматтыќ ќоѓамныњ µтпелі ќ±рылымына, оныњ саяси институттармен (саяси партиялар, ќоѓамдыќ коммерциялыќ емес ±йымдар, м‰дделі топтар, кєсіподаќтар жєне т.б.) µзара байланысына талдау жасалды;  
- таќырыпќа ќатысты саяси-философиялыќ ѓылымдаѓы т‰рлі кµзќарастар эволюциялыќ арнада ќарастырылып, ондаѓы «азаматтыќ ќоѓам» концепцияларыныњ ќалыптасу ерекшеліктері мен мемлекет дамуындаѓы мањыздылыѓына терењ талдау жасалып, б‰гінгі заманѓы саяси-єлеуметтік µмірдегі басымдылыќтары ашып кµрсетілді; 
- ќоѓам жµніндегі ойларды салыстырмалы зерделеудіњ нєтижесінде ежелден ќалыптасќан «азаматтыќ ќоѓам» концепциясыныњ бірќатар т‰пкілікті µзгешеліктері аныќталып, мінездемеленді;
- Ќазаќстан Республикасындаѓы азаматтыќ ќоѓам ќалыптастыру саясатына зерттеу ж‰ргізілді жєне Ќазаќстандаѓы «саяси партия» категориясына авторлыќ талдау жасалды;
- Ќазаќстан Республикасы жаѓдайында азаматтыќ ќоѓам ќалыптастырудаѓы саяси партиялардыњ орны мен ролі терењ талданып, саяси жєне ќоѓами саланыњ осы т±рѓыдаѓы ерекшеліктеріне сараптама жасау арќылы бірќатар наќты ±сыныстар єзірленді. 
Зерттеу ж±мысыныњ єдiстемелiк жєне теориялыќ негiздерiн ќазiргi заманѓы азаматтыќ ќоѓам туралы т±жырымдар мен саяси партияны зерттеу ќаѓидалары, Г.Алмонд, Р.Даль саяси ±станымдары ќ±рады.
Диссертациялыќ зерттеу барысында арнайы єдістерден ж‰йелiк, ќ±рылымдыќ-функционалдыќ, тарихи, логикалыќ, бихевористiк, статистикалыќ, салыстырмалы єдiстер, абстрактылы жєне наќты, жалпы жєне ерекше, жеке-дара жєне бірегей сияќты диалектика зањдары кењiнен ќолданылды. Б±л µз кезегiнде объективтi ќорытындылар беруге м‰мкiндiк бердi. Зерттеу ж±мысында саяси партиялар баѓдарламалары контент-анализ негiзiнде талданды.
Диссертацияда Ќазаќстан ќоѓамын демократия баѓытында ќайта ќ±ру тєжірибесі негізінде отандыќ ќоѓамтанушылардыњ теориялыќ жєне практикалыќ сараптау ж±мыстарына ѓылыми талдау жасалды. 
Зерттеу ж±мысыныњ деректiк кµздерi. Зерттеу ж±мысыныњ деректiк кµздерi отандыќ жєне шетелдiк зерттеушiлер ењбектерi, Ќазаќстандыќ саяси партиялар мен ќоѓамдыќ ќозѓалыстардыњ баѓдарламалыќ ќ±жаттары, Ќазаќстан Республикасыныњ зањ актiлерi. 
Зерттеу ж±мысына Ќазаќстанныњ даму институты, Ќазаќстан єлеуметтанушылары мен саясаттанушылар ассоциациясы, мемлекеттік органдардыњ жєне жеке сараптау орталыќтары мен сарапшылардыњ статистикалыќ мєліметтері басшылыќќа алынды.
Диссертациялыќ ж±мыстыњ тєжірибелік мањызы. Диссертациялыќ зерттеу ж±мысыныњ нєтижелерін Ќазаќстан Республикасыныњ азаматтыќ демократиялыќ ќоѓам мен толыќќанды партиялыќ ж‰йе орнату баѓытындаѓы мемлекеттік саясатын іске асыру барысында пайдалануѓа болады.
Диссертация материалдарын жалпы саясаттану пєнін оќыту бойынша жєне арнайы курстар ж‰ргізу барысында ќолдануѓа болады. Диссертация материалдары мен ќорытындылары ішкі саясат мєселелерімен айналысатын мемлекеттік жєне ќоѓамдыќ ±йымдардыњ ќызыѓушылыѓын тудыруы м‰мкін. 
Ќорѓауѓа ±сынылѓан негізгі т±жырымдары.
Б±л проблеманы ѓылыми талдаудыњ нєтижесі ќорѓауѓа шыѓарылатын ќорытындылар мен ережелер болып табылады:
1. Азаматтыќ ќоѓам – ќоѓам дамуыныњ ењ биік сатыларыныњ бірі, ќоѓамдыќ ж‰йелердіњ басќа элементтеріне сєйкес,  яѓни µзін-µзі басќаратын ќоѓамдыќ институттардыњ осындай байлыѓын ќалыптастыра отырып, адамныњ басымдылыќ орнын (µзініњ ќ±ќыѓымен, бостандыќтарымен жєне міндеттерімен) ќамтамасыз етеді.
2. Ќазаќстандыќ саяси партиялар єлеуметтік бостандыќ, демократиялыќ мемлекеттік басќару, саяси ќызметке жєне саяси сµзсайыстарѓа атсалысу арќылы азаматтыќ ќоѓамныњ алѓышарттарын ќалыптастыруда. Єрі саяси партиялар б±ќаралыќ талќылауларды ±йымдастыру арќылы ќоѓамдаѓы келісім негізін ќ±рауда. Єлеуметтік бостандыќ, адамныњ ќоѓамда µзін-µзі ж‰зеге асыруы ‰шін м‰мкіндік жасайды. 
Сонымен ќатар, саяси партиялар шаруашылыќ конъюнктураны наќты баѓалауѓа, єлеуметтік мєселелерді кµтеруге жєне оларды шешу бойынша ќадамдар жасауѓа ±мтылуда.  Осы жолда жариялылыќ жєне соѓан байланысты азаматтардыњ жоѓары хабардарлыѓын пайдаланады;
3. Азаматтыќ ќоѓам µз ±йымдары мен бірлестіктері арќылы барша ќоѓамдыќ салаларда ќ±рылымды т‰рде µз орнына ие. Олардыњ ењ ‰лкен бµлігі экономикалыќ, єлеуметтік саяси жєне рухани (мєдени) салаларѓа келеді.
Экономикалыќ салада азаматтыќ ќоѓамныњ мемлкеттік емес мекемелер (µндірістік, сауда, ќаржылыќ жєне басќалар) тарапынан ќ±рылѓан ±йымдарыныњ кењ желісі ќызмет етуде. 
4. Азаматтыќ ќоѓамныњ єлеуметтік-саяси саласы ретінде, Ќазаќстандаѓы кµппартиялыќ жаѓдайында, билікке ќол жеткізбеген саяси партиялар (олардыњ саны оннан асып т‰седі), азаматтыќ ќоѓам критерий- леріне сай толыќ жауапкершілікте болуы керек. Олар мемлекеттік емес бірлестіктер (±йымдар) болып табылады, мемлекетпен тєуелсіз т‰рде ќызмет етеді жєне µз м‰дделерін ж‰зеге асыруѓа тырысады. Азаматтыќ ќоѓамныњ єлеуметтік-саяси салалардаѓы ±йымдары жєне бірлестіктері барлыќ басќа объектілер секілді, ќоѓамдыќ бастама негізінде ќ±рылады жєне єрекет етеді.
5. Азаматтыќ ќоѓамныњ рухани (мєдени) саласы аќыл-ой, сµз бостандыѓы, µз пікірін жария, ашып айту м‰мкіндігі, дербестік жєне шыѓармашылыќ бірлестіктердіњ тєуелсіздігін ќамтамасыз етуге баѓытталѓан. Ол адамныњ µмір с‰ру бейнесімен, олардыњ адамгершілігімен, ізгілігімен, ѓылыми шыѓармашылыѓымен, рухани кемелденуімен тікелей байланысты. Азаматтыќ ќоѓам мен мемлекет Ќазаќстанныњ ќазіргі заманѓы саяси ж‰йесінде екі µзара байланысты жєне µзара єрекет ететін институт ретінде шыѓады. Алайда, олардыњ µзара єрекет ету ќаѓидалары мен єдістерін аныќтау, негізінен мемлекеттік билік органдарыныњ «ќ±ќыќтыќ емес» єрекеттеріне байланысты.
6. Саяси ж‰йеніњ орталыќ элементі ретіндегі мемлекеттіњ µзге де институттармен µзара єрекетке  т‰суі Ќазаќстанныњ азаматтыќ ќоѓамы ќ±рылымыныњ трансформациясына байланысты.
7. Ќазаќстандаѓы сайлау ж‰йесіндегі µзгерістер саяси партияныњ саяси ж‰йедегі орнын наќтылап, оныњ ќоѓамдаѓы рµлін арттыруда.  
Зерттеу нєтижелерiнiњ сыннан µтуi жєне маќ±лдануы.
Диссертациялыќ ж±мыстыњ негізгі ќаѓидалары мен ќорытындылары ашыќ басылымда жарыќ кµрген ѓылыми маќалалары, автордыњ ѓылыми-тєжірибелік конференцияларда, дµњгелек ‰стелдерде сµйлеген сµздерінде баяндалды. Зерттеу ж±мысыныњ негізгі мєселелері: «Ќазаќстан Республикасында азаматтыќ ќоѓамныњ дамуы: конституциялыќ-ќ±ќыќтыќ ќамтамасыз ету» атты Халыќаралыќ ѓылыми-тєжірибелік конференцияда (Алматы, 27 аќпан, 2007); «Реформалаудыњ жања дєуіріндегі Ќазаќстанныњ саяси дамуы» атты Сегізінші М±стафиндік саяси оќуларыныњ шењберіндегі Халыќаралыќ ѓылыми-тєжірибелік конференцияда. (Алматы, 2007); «Ќазаќстанды демократияландырудыњ жања кезењі – демократиялыќ ќоѓамныњ дамуын жеделдету» атты Халыќаралыќ ѓылыми-тєжірибелік конференцияда (Алматы, 30 май, 2007) баяндалды. 
Диссертациялыќ ж±мыс ќ±рылымы мен кµлемi.
Диссертация кіріспеден, тµрт таќырыпшаны ќамтитын екі тараудан, ќорытындыдан жєне пайдаланылѓан єдебиеттер тізімінен т±рады.

Ж±мыстыњ негізгі мазм±ны

Кіріспе бµлімде диссертациялыќ зерттеу таќырыбыныњ µзектілігі негізделіп, ѓылыми зерттелу дењгейі, теориялыќ жєне єдістемелік негіздері, зерттеу ж±мысыныњ маќсаты мен міндеттері, ќолданылѓан  єдіс-тєсілдер, ќорѓауѓа ±сынылѓан негізгі ќаѓидалар, зерттеу нєтижесінде алынѓан ѓылыми нєтижелер, зерттеудіњ ќолданбалы мањызы, оныњ сыннан µтуі мен маќ±лдануы, ќ±рылымы мен кµлемі жµнінде мєліметтер келтірілген.

Диссертацияныњ «Азаматтыќ ќоѓам жєне саяси партия категорияларыныњ теориялыќ-єдістемелік астары» атты І тарауыныњ «Саяси-ќ±ќыќтыќ аќыл-ой тарихындаѓы азаматтыќ ќоѓам идеясыныњ даму ерекшелігі» деген 1.1. таќырыпшасында єлемдік саяси ой тарихындаѓы азаматтыќ ќоѓам мєселесіне кµзќарас эволюциясы жан-жаќты талданѓан. 
Біздіњ елде де, Батыс елдерінде де ќоѓамтанушы ѓалымдар арасында аталѓан феноменді зерттеуде кµптеген єр т‰рлі кµзќарастар бар, біраќ ќазіргі уаќытќа дейін оныњ мєн-маѓынасына, єлеуметтік шыѓу тегі мен тарихи шектеріне ќатысты бірыњѓай пікір болмай отыр. Публицистер, саясаткерлер мен ѓалымдар б±л терминді м‰лде єр т‰рлі мазм±н енгізе отырып пайдаланады.
Азаматтыќ ќоѓам туралы осы заманѓы т‰сінік - єлеуметтік-философиялыќ жєне саяси-ќ±ќыќтыќ аќыл ойдыњ тарихындаѓы олардыњ ±заќќа созылѓан эволюциясыныњ нєтижесі, тиісінше олардыњ сан ќилылыѓы мен сєйкессіздіктері осымен т‰сіндіріледі. Осы орайда, аталѓан ±ѓымныњ тарихына талдау жасай  келе,  тµмендегілерге назар аударѓымыз келіп отыр. 
Азаматтыќ ќоѓамды теориялыќ зерттеулерде оныњ маѓынасыныњ негізгі екі дєйектемесін, осы ±ѓымныњ екі єр т‰рлі т‰сінігін бµліп ќарауѓа болады.
Барынша дєст‰рлі, алайда ѓылым сахнасынан кетіп бара жатќан кµзќарасќа сай «азаматтыќ ќоѓам» жеке меншік пен мемлекеттіњ пайда болуымен байланысты д‰ниеге келді. «Азаматтыќ ќоѓам» ±ѓымы б±л жерде ќоѓамныњ белгілі бір  жаѓдайына сипаттама ‰шін пайдаланылады жєне жеке т±лѓаныњ негізгі ќ±ќыѓы мен бостандыѓы зањмен ќамтамасыз етілген жєне саяси ќорѓалѓан, ерекше типтегі мемлекетпен тењестіріледі осыѓан орай оны µркениетті, яѓни азаматтыќ ќоѓам деп санауѓа болады.
Азаматтыќ ќоѓамныњ екінші т‰сіндірмесі азаматыќ ќоѓам туралы ќоѓамныњ белгілі бір саласы - мемлекеттік емес ќатынастар мен ќ±рылымдар ретінде ±ѓынумен байланысты. Б±л жерде єр т‰рлі: азаматтыќ ќоѓамныњ ќоѓам ретінде, жалпы алѓанда оныњ ерекше бµлімі ретінде, оныњ барлыќ м‰шелерініњ єлеуметтік сипаттамасы ретінде жєне т.б. сияќты н±сќалары болуы м‰мкін.
 «Азаматтыќ ќоѓам» термині алѓаш рет ќай кезде ќолданылѓандыѓын айту ќиын. Дегенмен, азаматтыќ ќоѓам т‰сінігі алѓаш Аристотель («societias civilis») ењбектерінде кездеседі, ол оны саяси ќауымдастыќ ретінде пайдаланды. Кейінірек б±л ±ѓым ортаѓасырлыќ Еуропа жєне Жања уаќытта басќа мєнге ие бола бастайды. 
Алайда, кµптеген ойшылдар ерте дєуірде «азаматтыќ ќоѓам» ±ѓымын немесе айтылуы, ойы, мазм±ны жаѓынан соѓан жаќын терминдерді пайдаланса да, б±л ±ѓымѓа ертедегі ойшылдар мен ќазіргі авторлардыњ беріп отырѓан т‰сініктері бірдей емес. Б±л жаѓдай демократияны, бостандыќты, азаматтыњ ќ±ќыѓы мен міндеттерін єр т‰рлі ±ѓынумен т‰сіндіріледі.
Т.Гоббс заманауи мемлекет пен саяси ќоѓамды тењ деп есептеді. Т.Гоббс іліміне сєйкес ќоѓамдыќ келісім ќоѓамныњ емес, мемлекеттіњ ќ±рылуына алып келеді. Ал, Дж. Локк болса «µкімет» пен «ќоѓам» ара-жігін кµрсетуге тырысады. Ол ‰шін билікті ќоѓамѓа беру, билікті µкіметке берумен бірдей емес. 
Азаматтыќ ќоѓам т±жырымын ќалыптастыруда Гегельді ерекше айтуымыз керек. Себебі, ол осы теорияныњ негізін ќалаушылардыњ бірі. Гегельдіњ пікіріне сєйкес, азаматтыќ ќоѓамныњ бойында мыналар бар: 1) талап-тілек ж‰йесін (бір индивид ретінде де, барлыќ азамат ретінде де), ќанаѓаттандыру ењбек істеу арќылы ж‰зеге асырылады; 2) жеке меншікті ќорѓау жєне оныњ бостандыѓына кепілдік беретін, єділ сот; 3) жекелеген т±лѓаныњ игілігі «ќ±ќыќ ретінде ќаралуын жєне ж‰зеге асырылуын» [8, 256- б.] ќадаѓалайтын полиция, жєне корпорация – берілген істі немесе ќабілетті оѓан кіргендердіњ барлыѓына артыќшылыќ пен абырой сыйлайтын «мемлекеттіњ адамгершілік тамырын ±сына отырып» [8, 277-б.], сол немесе басќа м‰дделер бойынша жалпыѓа бірдей ныѓайтылатын бірлестік.
«Азаматтыќ ќоѓам» ±ѓымын екі жаќты пайдалану дєст‰рі: бірінші жаѓдайда – жалпы мемлекетпен тењестірілді (алдындаѓы кезењ желілерініњ жалѓасы болып табылатын) єлеуметтік организмніњ дамуыныњ белгілі бір дењгейі ретінде; басќа жаѓдайда – мемлекеттен б±рын пайда болѓан ќ±рылымдар мен институттардыњ жиынтыѓын ќамтитын айрыќша сала жєне ішінара одан тєуелсіз бола  алады.  Осы екінші ±ѓым азаматтыќ ќоѓамныњ келесі кезењіне талдау беру ‰шін негіз болады. Осы екі талдауды ‰йлестіруге тырыса отырып Гегель оныњ азаматтыќ ќоѓаммен µзара байланысында мемлекетке басымдылыќ берді. 
Маркстіњ  теориялыќ пайымдаулары барлыќ уаќытта оны азаматтыќ ќоѓамды тек ењбек µндіріспен айырбас, яѓни экономикалыќ даму саласымен тењестіруге алып келіп отырды.  
Азаматтыќ ќоѓамды єлеуметтік организмді мемлекеттен тыс ерекше сала ретінде т‰сіндіру, А. де Токвильдіњ жєне оныњ америкалыќ демократияны зерттеуініњ арќасында Еуропада кењ етек жайды, б±л сол заманда єзірленген ќоѓамдыќ шарт жєне азаматтыќ ќоѓам теорияларыныњ негіздері жєне ќаѓидаттары іске асыратын шындыќќа айналды.
А. де Токвилдіњ пікіріне сєйкес, азаматтыќ ќоѓамныњ мемлекеттен айырмашылыѓы, - б±л мєжб‰рлеу ‰шін емес, ерікті тањдауѓа, билікке емес, адамгершілік беделге лайыќты сала. Сонымен ќатар ол жаќсылыќ пен з±лымдыќты біреуін екіншісіне ќарама-ќарсы ќоймайды, керісінше мемлекет демократиялыќ болып табылатын жаѓдайдаѓы олардыњ µзара єрекеттестігініњ жемістілігін басып кµрсетеді.
Батыстыќ саяси ой ѓылымыныњ таѓы бір тармаѓы азаматтыќ ќоѓам идеясыныњ мањыздылыѓын саяси партиялар арќылы барлыќ ќ±ндылыќтарды белсендіру м‰мкіндіктері мен ќызмет етуін жаќсарту т±рѓысынан ќараѓан кезде ерекше сезіле бастайды деген пікірді ±станады. Саяси партиялар ќ±ндылыќтар ж‰йесін ќалыптастырудыњ жетекші субъектілері болып табылады.
Біраќ азаматтыќ ќоѓам институттарыныњ ќалыптасу мєні мемлекеттік емес, саяси емес ±йымдардыњ ќ±рылуымен ѓана ќорытындылана ма?
«Мемлекеттік тєртіп ќара бастыњ ќамы ‰шін ѓана емес, адамныњ дамуы ‰шін ќ±рал ѓана» болѓандыќтан мемлекет µзініњ ќ±ќыќтыќ жєне єлеуметтік міндеттерін кењейтеді емес пе [9, 45-б.]. Не болмаса «азаматтыќ ќоѓам» «мемлекеттік еместіњ» эквивалентті ±ѓымы (не болмаса» азаматтыќ емес ќоѓам» - «мемлекет» ±ѓымы) болып табыла ала ма? 
Жауап єдеттегідей теріс сипатта болып келеді, µйткені «азаматтыќ ќоѓам» «мемлекет» т‰сінігі сияќты мазм±ны механикалыќ т±рѓыда шектеледі. М±ндай аныќтама µзінде жаѓымсыз элементті ±стайды, ол бір жаѓынан аныќтама туралы ќисынды ќаѓида талаптарын б±зады, ал екінші жаѓынан «мемлекеттік» жєне «саяси» ретінде мазм±нды шектейді.
Б±ѓан ќоѓамдаѓы демократиялыќ ж‰йеніњ одан єрі дами т‰суі кепіл болса керек. Алайда, осындай ќоѓам туралы біздіњ ой-µрісіміз тек батыстыќ таным аясында шектеле ме, єлде µзіміздіњ тµл тарихымызда б±л туралы пікірлер болды ма? Єрине, болды. Оны ±лтымыздыњ рухани жаршысына айналѓан Єбу Нєсір єл-Фараби, Єбу аудин єл-Жаућари, Ж‰сіп Баласаѓ±ни, Асан ќайѓы Сєбит±лы сияќты данагµй ойшылдарымыз бен білімпаз шайырларымыздыњ, Ќазтуѓан, Доспамбет, Шалкиіз, Жиенбет, Марѓасќа, Аќтамберді, Тєттіќара, Б±ќар сияќты аќын-жырауларымыздыњ, Шоќан Уєлихан±лы, Абай Ќ±нанбай±лы, Шєкєрім Ќ±дайберді±лы сияќты ѓалым-философтарымыздыњ ењбектерінен кµруге болады.
Ќорытындылар болсаќ, азаматтыќ ќоѓам – ќоѓам дамуыныњ ењ биік сатыларыныњ бірі, ќоѓамдыќ ж‰йелердіњ басќа элементтеріне сєйкес,  яѓни µзін-µзі басќаратын ќоѓамдыќ институттардыњ осындай байлыѓын ќалыптастыра отырып, адамныњ басымдылыќ орнын (µзініњ ќ±ќыѓымен, бостандыќтарымен жєне міндеттерімен) ќамтамасыз етеді.
1.2. «Азаматтыќ ќоѓам жєне оныњ институттары т±жырымдамасыныњ заманауи т‰сіндірілуі» атты таќырыпшада  ќазіргі кезењдегі батыс, ресейлік жєне отандыќ зерттеушілер кµзќарастары жан-жаќты талданѓан. Осы єлеуметтік ќ±былыстыњ бір мєнді т‰сінігі єзірше жоќ, ал єдебиеттерде ±сынылѓан аныќтамалар µте кµп жєне єр т‰рлі. Солай болса да, кµптеген зерттеушілер азаматтыќ ќоѓамды еркіндіктіњ µсуі жєне єлеуметтік тењдіктіњ кењеюі арќылы да, сондай-аќ мемлекеттіњ µзін ќ±рылымсыздандыру мен демократияландыру арќылы да оныњ мемлекетпен біте ќайнасуын белгілейтін баѓзы бір ќ±ндылыќтардыњ бірыњѓай ж‰йесі екендігімен келіседі. Азаматтыќ ќоѓамныњ б±л ±ѓымы маѓынасында µзініњ к‰рделілігі бойынша, Э. Дюркгеймніњ «єлеуметтік ынтымаќтастыѓынан» немесе М.Вебердіњ «капитализм рухынан» онша кµп айырмасы жоќ. 
Отандыќ жєне шетелдік арнайы єдебиеттерде азаматтыќ ќоѓамныњ негізгі т±жырымдамасын талдауѓа, азаматтыќ ќоѓамды зерттеудіњ кµпѓасырлыќ дєст‰рі объектініњ µзініњ тарихи µзгергіштігіне орай, єзірге ќандай да бір бірыњѓай жєне жалпылама мањызы бар т±жырымдама жасауѓа  м‰мкіндік бермейді, сондыќтан ±ѓымныњ т‰сінігі, оныњ ќ±рылымы мен міндеттері оныњ тарихи таѓдыры туралы айтыс-тартыс жалѓасып келеді [10].
Ќазіргі кезде Ресейлік єдебиеттерде азаматтыќ ќоѓамныњ мєнін т‰сіндіруде екі негізгі кµзќарас ќалыптасќан. Бірінші топтаѓы зерттеушілер (И.Кравченко, В.Ступишин жєне басќалар) «ќоѓам» мен «азаматтыќ ќоѓамды» іс ж‰зінде баламалайды, ал басќалары (Б.Замбровский, А.Мигранян) азаматтыќ ќоѓамды тек ќана «буржуазиялыќ ќоѓам» ретінде ќарайды. Екінші кµзќарасты негіздеушілер (Б.Славный, К.Гаджиев жєне басќалар) азаматтыќ ќоѓам «‰лкен ќоѓамныњ» белгілі бір саласын кµрсетеді деген т±жырым жасайды.
Дегенмен де, біздіњ пікірімізше, «азаматтыќ ќоѓам» мен «ќоѓам» ±ѓымын» бір біріне сєйкестендіріп ќарастырѓаннан гµрі оларды бµліп ќарастырѓан д±рыс болып табылады. Б±л ±ѓымдарды бір біріне сєйкестендіруге болмайды, себебі єлеуметтік-философиялыќ кµзќарас т±рѓысынан ќоѓам «азаматтыќ ќоѓам» ±ѓымына ќараѓанда мазм±ны бойынша жалпылама болып табылады. Ќоѓам µзініњ пайда болуында жєне ‰лкен єлеуметтік кемелденуінде жеке µзіндік зањы бар б‰тін бір организм ретінде кµрінеді. 
Ќоѓамныњ мањызды µлшемі санатына оныњ т±тастыѓымен ќатар бµлектігі, µзіндік жеткілікті, бірыњѓай базалыќ элементі, тарихи трансформацияѓа ќабілеттілігі жатады. Басќаша айтќанда, ќоѓам базалыќ негізі егеменді – автономиялы индивид ретінде кµрінетін жєне ќоѓамныњ µзі тарихи µзгерістерге ќабілетті болѓан кезде дербес ќисынѓа ие ќызметтіњ жекелеген салаларына сараланатын ќ±ндылыќ пен ќажырлылыќќа ие болѓан жаѓдайда ѓана ќоѓам бола алады [11, 81-б.].
Ресейлік авторлар А.Галкин жєне Ю.Красин азаматтыќ ќоѓам – «жеке м‰дделер саласындаѓы индивидтердіњ ќоѓамдыќ ќатынастарыныњ мемлекеттік емес єлемі» деп ќарастырады [12, 17-б.]. Олардыњ пікірі бойынша, азаматтыќ ќоѓамды дамыту саяси ж‰йеніњ демократиялануын жєне азаматтыњ ќ±ќыѓы мен бостандыѓын кењейтуді ќамтамасыз етеді. Жєне, керісінше, азаматтыќ ќоѓамныњ тоќырауы, депрессиялыќ жаѓдайы саяси ж‰йені бюрократияландырады, авторитаризмніњ ќалыптасуына жаѓдай жасайды.
Азаматтыќ ќоѓам  аясында саяси партияныњ болуыныњ µзі азаматтыќ ќоѓам шегінде оныњ саяси маќсаттары (басќа да маќсаттарымен ќатар) бар екендігін куєландырады. Оныњ ‰стіне, азаматтыќ ќоѓам ол - биліктіњ онсыз µз ќызметтерін атќара алмай ќалатын формальды емес, бейресми тєжірибелерініњ жиынтыѓы. Сондыќтан азаматтыќ ќоѓамѓа берілетін кµптеген аныќтамаларда оныњ саяси емес деген дефинициялары, азаматтыќ ќоѓам мемлекет емес жєне µзіне бір де бір мемлекеттік институт пен оныњ ќ±рылымын ќамтымайтындыѓын кµрсетеді. 
Бір зерттеушілер оны єлеуметтік-экономикалыќ, мєдени дамуѓа белгілі дєрежеде ќол жеткізген жєне µркениеттіњ барлыќ белгілерін (нарыќтыќ экономика, демократия, адам ќ±ќыѓын ќадаѓалау жєне т.б.) т±тастай ќоѓамдыќ ж‰йе немесе социеталды ќауымдастыќ  ретінде сипаттайды. Мысалы, А.Одинцова азаматтыќ ќоѓамды жеке адамдар мен олардыњ топтарыныњ ќол жеткізілген ќоѓамдыќ дамуѓа пара-пар кµп ќырлы ќажеттіліктері мен м‰дделерініњ ж‰зеге асуы орын алатын  ќоѓамдыќ ќатынастардыњ (экономикалыќ, єлеуметтік, саяси жєне т.б.), формалды жєне формалды емес ќ±рылымдардыњ жиынтыѓы деп ќарастырады.   Оныњ ‰стіне ол ќазіргі заманѓы азаматтыќ ќоѓам µзініњ ажыраѓысыз элементі ретінде ќ±ќыќтыќ мемлекетті де ќамтитындыѓын айтады [13, 41-б.].
Зерттеушілердіњ келесі бір тобы, «тар» єдістіњ жаќтаушылары азаматтыќ ќоѓамды мемлекетке жєне басќада формалданѓан ќ±рылымдарѓа ќарсы т±ратын социумніњ ерекше саласы ретінде ќарастырады. Ќазіргі кезде кењ тарау алѓан б±л екінші кµзќарас, азаматтыќ ќоѓамды мемлекетке ќатысы бойынша кењ автономияѓа иеленетін (екі ќ±рамдас бµлік ретінде зерттеледі: «мемлекеттік емес ќоѓамдастыќ» жєне «мемлекеттік емес жеке µмір») жєне ќоѓамныњ мемлекеттік емес µмірі ретінде, немесе оныњ жеке саласы ретінде, не болмаса жария саласы ретінде т‰сіндіреді.   
‡шінші баѓытќа осы заманѓы азаматтыќ ќоѓамды наќты «‰шінші сектор» ретінде ќарастыратын зерттеушілер жатады. Азаматтыќ ќоѓам дегенде олар тек «‰кіметтік емес, мемлекеттік емес ±йымдар ќауымдастыѓын», яѓни ќайырымдылыќ, этикалыќ, экологиялыќ, мєдени жєне сол сияќты ерікті ќауымдастыќтарды  «саяси» жєне «экономикалыќ» ќоѓамдастыќтан бµле отырып, ќоѓамдыќ мемлекеттік емес ±йымдардыњ жиынтыѓы деп ±ѓынады[14, 56-б.].
Ќазаќстан жаѓдайында азаматтыќ ќатынастардыњ мєнін тар жєне шектеулі т‰рде т‰сіну ќоѓамныњ єлеуметтік негізініњ б±зылуына, индивидуализацияѓа, ±заќ жылдарда ќазаќ даласында ќалыптасќан адамдар арасындаѓы µзара ынтымаќтастыќтыњ ыдырауына алып келуі м‰мкін. Сондыќтан, азаматтыќ ќатынастарды дамытуѓа жан-жаќты, кешенді т±рѓыдан ќарау ќажет.  Оныњ ‰стіне ресми т‰рде ќоѓамѓа енгізіліп отырѓан индивидуализм реттеуші єлеуметтік институттарѓа сєйкес келмейді, яѓни ж‰з жылдар бойына ќалыптасќан мінез-ќ±лыќтыњ стандарттарына ќайшы келеді. Басќаша айтќанда, ќазаќ ќоѓамындаѓы ќ±ндылыќтар ж‰йесін еуропалыќ ќ±ндылыќтар ж‰йесімен салыстырѓанда екеуініњ арасында айтарлыќ айырмашылыќтар бар екендігін кµреміз. 
Б±л пікірімізді отандыќ саясаттанушы С.Ш. М±сатаевта дєлелдей т‰седі: «азаматтыќ ќоѓам мемлекеттік органдардыњ ќызметінен тєуелсіз ж‰ретін єлеуметтіњ µзін-µзі ±йымдастыру дењгейін сипаттап, т±рѓылыќты халыќтыњ т‰рлі формадаѓы саяси-єлеуметтік белсенділігініњ жиынтыѓын білдіреді» [6, 54-б.].
Ќалай болѓанда да Ќазаќстандаѓы азаматтыќ ќоѓамныњ дамуы ењ алдымен дєст‰рлі мєдениетке, тарихи ќалыптасќан мінез-ќ±лыќ ерекшеліктеріне жєне ±лттыќ м‰ддеге с‰йене отырып ж‰ретіндігі аныќ.


Похожие материалы

Рахмет ретінде астында тұрған жарнамалардың біреуін басуды сұраймын!

Категория: Қазақша курстық жұмыстар | Добавил: Admin
Просмотров: 444 | Загрузок: 103 | Рейтинг: 0.0/0
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]